سیاه لشکری از زنان کوچه نشین دور همدیگر در حیاط خانه جمع شده و به خوردن چایی یا انجام کاری به صورت دسته جمعی هستند این کار ها بستگی به شرایط زمانی و فصلی دارد اگر در یک ظهر بهاری وارد حیاط خانه بشوی خواهی دید که مشغول انجام تدارکاتی برای پختن آش باران برای فردا یا پس فرداها هستند حالا بگذریم چند هفته و ساعت که جلسه هایی در زمینه چگونگی پخت آن و چگونگی جمع آوری مواد لازم این آش که مواد تهیه آن از هر در و خانه ای جمع شده و انواع و اقسام مواد که می خواهند تشکیل آش بدهند بگذریم که همه آن ها (پختن آش) بهانه ای باشد که این خانم‌های محترم دیگر 10 _15  ساعت یا بیشتر در کنا هم بوده و کسی هم هیچ حرفی نزند چون اگر شوهر یکی از این زنان اعتراضی نسبت به این عمل زنانه داشته باشد همواره از سوی زنش مورد سرزنش و نکوهش قرار خواهد گرفت که تو مخالف بارش باران و موافق قحطسالی هستی و حالا بیا و درستش کن که فرصت خوبی به زنت دادی که ساعت بیشترش را با زنان دیگر باشد. و یا ممکن است کار هم به جاهای باریکی کشیده شود. آری حیاط خانه پر است از آن زنانی که همیشه از دست آنها به خانه پناه می بردی حالا نمی دانم به کجا پناه ببری؟ خوب ما هم از بچه گی این چنین دور هم نشستن ها را دیده‌ایم و شاید چنان برایمان مسئاله ای نباشد آن روز را (روز پخته شدن آش) در خیابان و بازار شهر یک جوری سر می کنیم ولی آیا این دور هم نشستن ها در همین جا خاتمه پیدا می کند؟ نخیر حدست درست نبوده بلکه این کار شروع دور هم نشستن زنان کوچه نشن است که با پختن آشی به نام آش باران دور هم نشستن در کوچه و حیاط خانه و انجام کارها و کمک به همدیگر برای کارهای زمستانه که در فصل تابستان باید انجام گیرد می‌باشد. ولی آیا دور هم نشستن زنان فقط گذراندن اوقات خویش و یا کمک به همدیگر در زمینه های گوناگون کارهای خانه است؟ نخیر بلکه ... (ادامه دارد).

در این نوشته می خواهیم به بررسی و تک نگاری فرهنگ زنان کوچه نشین در شهر آذرشهر بپردازیم. البته لازم به توضیح است که این تک نگاری در چند بخش ارائه خواهد شد.

در گذر از کوچه ها و دربند های باریک شهر آذرشهر شاید کمتر کوچه ای باشد که در آن دور هم نشستن و پاتوق زنان به چشم نخورد. خصوصاً در محلات حاشیه ای و قدیمی و محلاتی که از لحاظ وضعیت مسکن و بهداشت در سطح پایین قرار دارند بسیار واضح و چشم گیر است. زنانی که با چادرهای خانگی خود که معمولاً در اثر تابش زیاد نور خورشید کهنه شده به صورت سرپا یا نشسته روی زمین یا یک چارپایه و یا یک قطعه آجر که در آن محلات هم به وفور پیدا می شود، روزانه چندین ساعت را قبل از ظهر و موقع عصر در این کوچه ها همراه با زن های دیگر و در مواقعی هم به صورت تنهایی رفع تنهایی می کنند. شاید اولین سؤالی که به ذهن ما برسد این باشد که این زنان ها  روزانه چقدر وقت اضافه دارند که می خواهند آن را در کوچه ها بگذرانند؟ چندین بار هم خودم آرزوی داشتن وقت آن ها را کرده که در زندگی روزمره از لحاظ وقت برای رسیدگی به کارهای روزمره و مطالعه کم می‌آوردم مخصوصاً این اواخر که به نوشتن پایا ن نامه مشغول بودم. بگذریم، که دیگر چه ذهنیّت هایی از این زنان و بچه ها یشان از ذهنمان خطور نمی کند. جالب آن است که در پاسخ به این سؤال بدانیم که آنها روزانه چقدر وقت اضافی دارند که باید در کوچه ها با این شیوه سپری کنند.  در کوچه نشستن و دور هم بودن زن ها نوعی به یک کار در آمده و در برنامه روزمره زندگی‌یشان گنجانده شده و هر روز باید این کار صورت بگیرد. شاید از خود بپرسیم که این زنان چگونه روزانه 3 الی 5 ساعت  و یا بیشتر از آن را در این کوچه ها سپری می کند (البته لازم به توضیح است که در محلات دیگری که شاید در گذر از آنها شاهد حضور زنان در کوچه ها و پس کوچه‌ها نباشیم این است که آنها هم وقت کوچه نشینی خود را با هم در حیاط یکی از خونه‌هایی که در آن راحت هستند مثلاً خونه ای که پسر برزگ نداشته و یا مرد خانه حیات را بدرو گفته است می نشینند. مخصوصاً از این نوع حیاط ها برای نشستن بیشتر استقبال می شود و نوعی هم احساس وظیفه وحتی کار خیر و ثواب می دانند که در آن خانه برو و بیا است و چنین خانه هایی در شهر آذرشهر هیچ وقت از طرف اهالی محله خالی و سوت وکور نمی ماند). آیا این زن ها هر روز صحبت و یا حرف تازه ای برای گفتن دارند یا این که نه تکرار حرف های روزهای گذشته یشان است. باید باشی تا ببینی که وقتی این زنان مثل خروس بی محل در کوچه پس کوچه ها در هر ساعتی از روز دم در خونتون نشسته اند و بخواهی از خانه بیرون بروی و یا به خانه برگردی(اگر مادرانمان نیز آنها را در این نشتن همراهی کنند) با خجالت و کم رویی از کنار آن ها رد بشوی و گذشتن از کنار آنها و وارد خونه شدن، گذشتن از هفت خان رستم سخت تر می باشد حالا اگر کمی پررو یی به خرج بدهیم سرمان را به زیر انداخته و با چهره ای سرخ شده و با پیشانی عرق کرده در میان لب های خود نجوایی از سلامی را داده و آن محل را ترک می کنی، چون با هر شکل و قیافه و با هر مدلی که رد بشوی حرفی برای گفتن دارند آگر سرت را کمی بالا ببری خواهند گفت که عجب چشم چرانی می کند آگر چیزی نگی و بدو ن توجه رد بشوی مارک بی ادبی و... خواهی خورد. بلاخره هرچی باداباد تا اینکه خودت را وارد حیاط خونه بکنی و ببینی که .... (ادامه دارد)

ماروین هریس به عنوان یکی از نظریه پردازان مهم در انسان شناسی که در زمینه های مختلفی به صورت تخصصی کار کرده برای دانشمندان در حوزه انسان شناسی فردی شناخته شده می باشد فردی که با ارائه مفاهیم جدید و زیادی که عملاً آن ها را در میدان تحقیق تجربه کرده و به صورت مباحث جدی و جدال بر انگیز برای عالمان انسان شناسی و کسانی که در زمینه های تخصصی مثل ماتریالیسم فرهنگی مطالعه و تحقیق می کنند ایجاد کرد. در واقع ماروین هریس با ارائه نظریه های جدید در زمینه فرهنگ بستر مناسبی را برای مباحث انسان شناسی به وجود آورد که امروزه ما با نقد آن ها می توانیم به شکل گیری نظریات جدید و گسترش آن در شاخه های مختلف انسان شناسی دامن بزنیم.

ماروین هریس با ارائه نظریه ماتریالیسم فرهنگی کوشید تا دیدگاه متفاوتی از فرهنگ و زندگی افراد و جوامع ارائه بدهد به طوری که نظریه ماتریالیسم فرهنگی او يك نظريه سيستماتيك محيط شناختي ـ تكاملي  است كه تلاش آن براي توضيح درباره منشأ، حفظ و تغييرات سيستماتيك اجتماعي ـ فرهنگي مي باشد.

به طور اساسي تئوري هريس از ماترياليسم فرهنگي يك شيوه توليد جامعه است (تكنولوژي و الگوهاي كار، مخصوصاً در بحث غذا) و شيوه باز توليد (سطح جمعيت و رشد آن) در كنش متقابل با محيط طبيعي كه اثرات آن را بر روي ثبات و تغييرات اجتماعي ـ فرهنگي را فراهم آورد. هريس بيان مي كند كه جوامع به طور سيستماتيك هستند و واقعيت اجتماعي را يج و عقايد بايد قابل مقايسه با زير ساختارهاي آن جامعه است (شيوه توليد و باز توليد و كنش متقابل با محيط) زير ساختارهايي كه در يك جامعه تنظيم مي كند هم اجزاء و كل از منابع لازم براي نگه داشتن جامعه را نشان مي دهد.

يك بخش خوب از كار هريس بنابراين در رابطه با تبيين سيستماتيك فرهنگ است. (هنجارها ـ ايده ها، ارزش ها، اعتقادها) و نهاد هاي اجتماعي رايج و واقعيت هاي كلي كه از جمعيت توليد و محيط هاي گوناگون استفاده مي شود. زيرساختار تكنولوژي ها و واقعيت هايي كه وسيله تطبيق سيستمهاي اجتماعي فرهنگي براي محيط هاي آنها به كار مي برند نشان مي دهد براي اينكه فعاليت آنها براي بقاء از سيستمهاي اجتماعي ـ فرهنگي و فردگرايي ها است. هريس عقيده داشت كه اين تكنولوژي ها تأثير زيادي در نهادهاي انساني و عقايد و ارزشهاي فرهنگي دارد.

هريس به طور كلي تأثير نيروهاي توليد و باز توليد را بر نهادهاي اجتماعي تبيين مي كرد (همچون خانوده - مذهب ) و عقايد رايج، ايدئولوژي ها و عقايد (فيمنيسم، تابلو هاي غذايي، گاو مقدس). به هر حال برخلاف بعضي ادعاها، هريس ادعا نمي كند كه نيروهاي ساختار و روساختار صرفاً دفاع مي كنند براي يك زير ساختار اجتماعي به عبارتي نيروهاي ساختار و رو ساختار در كنش متقابل با سطح جمعيت و فرايندهاي جمعيتي هستند. چارچوب هريس مستعد از يك تركيب دسته متنوع از بيشترهاي تئوري و مشاهدات تجربي با اين حوزه است. به خصوص مفهوم هريس از ساختار و روساختار مي تواند براي در برگرفتن بيشتر تئوري انسان شناختي و جامعه شناختي به جاي هم گسترش يافته شود. اما او روابط بين جمعيت و توليد آن را اساس تمام سيستمهاي اجتماعي مي داند که تأثير عميق بر بقيه ی سيستم دارد و اين همان تئوري ماترياليسم فرهنگي است.[1]

اهمیت مطالعات هریس به رهیافت ماتریالیسم فرهنگی محدود نیست. از طرفی هم، تخصص گرایی روزافزون در انسان شناسی در دهه های اخیر موجب شده که انسان شناسان هر یک در شاخه تخصصی خود مشغول به کار باشند اما ماروین هریس از جمله انسان شناسانی نسل قدیم بود که اعتقاد داشت توضیحات جامع و کارا درباره فرهنگ انسان باید دیدگاه ها و تمامی شاخه های انسان شناسی را در بر گیرد ( عبدی، 1380، 104) .

 ۱http://ww.faculty.rsu.edu/~felwell/theorists/Index.htm

 از نوشته هاي فضاي عمومي شهري به مثابه خرده فرهنگ ياد مي شود نوشته ها و تصاوير فضاهاي عمومي شهري از انسداد فضاهاي سياسي و فرهنگي و جنسي در جامعه ناشي ميشود. با مطالعات و بررسي هايي كه از اين ديوارنوشته ها در مفهوم كلي به دست آورديم اين بود كه «فضاهاي عمومي از جمله باجه هاي تلفن، كتابخانه هاي شهر- اتوبوس شهري از جمله از جمله فضاهاي شهري اند كه بخشي از نوشتارها و گفتارهاي ممنوع سياسي ـ اجتماعي، مذهبي و جنسي بر روي آنها نوشته مي شود. اين مسئله ناشي از ممنوعيت گفتار در فضاهاي آزاد و بيرون است. در اين مورد فرض بر اين گرفته شده است كه ماهيت نوشتار و گفتارها در فضاهاي عمومي متفاوت از دستشويي هاي عمومي است. زيرا دستشويي ها هم مكان عمومي و هم مكان خصوصي است. فرد كاملاَ تنها است. اگر چه مي داند فرد ديگري لحظاتي بعد جاي آن را خواهد مي گيرد. به خاطر همين مسئله است كه دستشويي ها عموماَ فضايي براي گفتگو شده اند ولي عملاَ امكان چنين گفتگوهايي در فضاهاي بيروني مثل باجه هاي تلفن و كتابخانه ها فراهم نيست. براي همين نوع خاصي از گفتگو يعني گفتگوي سريالي و ناهمزمان در دستشويي ها انجام مي گيرد كه محتواي آنها كاملاَ متفاوت از محتواي نوشتارها در اماكن عمومي ديگر است»(نصرتي، 1384، 25).

پس نتيجه اي كه از اين تحقيق مي توان گرفت اين است كه ديوار نوشته در واقع نوعي بيان مقاومت فرهنگي در زندگي است. مقاومتي كه در زندگي مردم به وجود آمده و مي خواهد آن را بشكند و اين كار با ديوار نوشته صورت مي گيرد. ولي هميشه اين طور نبوده و اين ديوار نوشته ها امروزه به عنوان يك فضايي براي تبليغات شده و بيشتر جنبه اقتصادي پيدا كرده است. اگر چه جنبه هاي ديگري نيز مي توان در لابه لاي آن پيدا كرد. ولي با اين همه يك شكافي ميان فرهنگ عامه ي واقعاَ موجود و فرهنگ آرماني وجود دارد. ولي آنچه كه ما در آن زندگي مي كنيم فرهنگ واقعي كه زندگي و ذهن ما را شكل مي دهد و ما آن را در زندگي روزمره و جامعه اي در آن هستيم، باز توليد مي كنيم.